Tài liệu ôn tập môn Ngữ Văn - Văn bản thông tin - Lớp 10 Cánh diều

I. Lý thuyết:

1. Văn bản thông tin tổng hợp:

Khái niệm: Văn bản thông tin tổng hợp là loại văn bản trong đó người viết sử dụng phương thức thuyết minh kết hợp với một hoặc nhiều phương thức biểu đạt khác (biểu cảm, tự sự, miêu tả, ...). Văn bản thông tin tổng hợp có thể trình bày kết hợp nhiều hình thức: chữ, hình ảnh, bảng biểu, ...

Mục đích: Cung cấp thông tin một cách đầy đủ, đa chiều, sinh động và hấp dẫn hơn.

2. Bản tin:

Khái niệm: Bản tin là một dạng văn bản thông tin, cung cấp tin tức thời sự, thông báo, hướng dẫn cho người đọc, người xem những sự kiện đã, đang và sắp diễn ra.

Đặc điểm:

• Ngắn gọn, súc tích.
• Kịp thời, cập nhật.
• Có thể là tin chữ hoặc tin hình kết hợp với chữ.
• Có hai dạng phổ biến: bản in và bản điện tử.

3. Cách trích dẫn, chú thích và các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ:

a. Cách trích dẫn, chú thích trong văn bản:

Cách trích dẫn:

Trích dẫn trực tiếp	Trích nguyên văn từ, câu hoặc đoạn của người khác. Phải đặt trong dấu ngoặc kép (“…”).
Trích dẫn gián tiếp	Chỉ trích ý, không trích nguyên văn.

Lưu ý: Dù trích dẫn trực tiếp hay gián tiếp, cần ghi đầy đủ thông tin xuất xứ: tác giả, tên tài liệu (sách, tạp chí, báo), tên cơ quan công bố (nhà xuất bản, tạp chí, tờ báo), nơi công bố, năm công bố, số trang.

Sử dụng ký hiệu [...] để đánh dấu những từ ngữ đã bị lược bớt khi không trích trọn vẹn.

Cách chú thích:

Mục đích: Giải thích, làm rõ ý kiến, tin tức, khái niệm, từ ngữ trong văn bản hoặc cung cấp thông tin xuất xứ.

Vị trí: Có thể đặt trong nội dung (chính văn), ở chân trang hoặc ở cuối sách.

Hình thức:

- Chính văn: Đặt trong ngoặc đơn ().

- Chân trang/cuối sách: Tách khỏi nội dung văn bản, dùng font chữ khác (thường là nhỏ hơn và in nghiêng).

b. Phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ:

Khái niệm: Là những phương tiện giao tiếp không sử dụng lời nói.

Phân loại:

• Tín hiệu cơ thể: Ánh mắt, nụ cười, nét mặt, cử chỉ, ...
• Tín hiệu hình khối: Kí hiệu, công thức, biển báo, đồ thị, hình vẽ, tranh ảnh, màu sắc, kỹ thuật in ấn (in nghiêng, in đậm, ...), ...
• Tín hiệu âm thanh: Tiếng kêu, tiếng gõ, tiếng nhạc, ...

Vai trò:

• Bổ trợ cho phương tiện ngôn ngữ trong giao tiếp.
• Có thể được dùng độc lập trong một số trường hợp và vẫn đạt hiệu quả giao tiếp.

II. Bài tập vận dụng:

1. Bài tập trắc nghiệm:

Câu 1: Đặc điểm nào sau đây KHÔNG phải của văn bản thông tin tổng hợp?

A. Sử dụng phương thức thuyết minh.
B. Kết hợp nhiều phương thức biểu đạt.
C. Chỉ sử dụng hình thức chữ, không có hình ảnh.
D. Cung cấp thông tin đa chiều.

Đáp án: C

Câu 2: Mục đích của việc sử dụng nhiều phương thức biểu đạt trong văn bản thông tin tổng hợp là gì?

A. Để văn bản dài hơn.
B. Để cung cấp thông tin sinh động, hấp dẫn hơn.
C. Để thể hiện cảm xúc của người viết.
D. Để văn bản trở nên khó hiểu hơn.

Đáp án: B

Câu 3: Bản tin thuộc loại văn bản nào?

A. Văn bản tự sự
B. Văn bản biểu cảm
C. Văn bản thông tin
D. Văn bản nghị luận

Đáp án: C

Câu 4: Đặc điểm nào sau đây là của bản tin?

A. Dài dòng, chi tiết
B. Ngắn gọn, kịp thời
C. Thể hiện quan điểm cá nhân
D. Sử dụng nhiều biện pháp tu từ

Đáp án: B

Câu 5: Khi trích dẫn trực tiếp, cần lưu ý điều gì?

A. Không cần ghi nguồn trích dẫn.
B. Đặt đoạn trích trong dấu ngoặc kép.
C. Có thể thay đổi nội dung đoạn trích.
D. Không cần ghi tên tác giả.

Đáp án: B

Câu 6: Mục đích của việc chú thích trong văn bản là gì?

A. Làm cho văn bản dài hơn.
B. Giải thích, làm rõ thông tin trong văn bản.
C. Trang trí cho văn bản.
D. Không có mục đích cụ thể.

Đáp án: B

Câu 7: Phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ KHÔNG bao gồm yếu tố nào sau đây?

A. Ánh mắt
B. Hình vẽ
C. Lời nói
D. Biển báo

Đáp án: C

Câu 8: Phương tiện phi ngôn ngữ có thể được sử dụng như thế nào trong giao tiếp?

A. Chỉ được sử dụng độc lập.
B. Chỉ được sử dụng kèm với phương tiện ngôn ngữ.
C. Có thể sử dụng độc lập hoặc kèm với phương tiện ngôn ngữ.
D. Không thể sử dụng trong giao tiếp.

Đáp án: C

Câu 9: Thế nào là trích dẫn gián tiếp?

A. Trích nguyên văn câu chữ của người khác.
B. Chỉ trích dẫn ý chính, không trích nguyên văn.
C. Trích dẫn và thay đổi nội dung cho phù hợp.
D. Không cần trích dẫn khi viết văn bản thông tin.

Đáp án: B

Câu 10: Khi nào nên hạn chế việc trích dẫn lại ý kiến của một người theo tài liệu của người khác?

A. Khi ý kiến được trích dẫn không quan trọng.
B. Khi ý kiến được trích dẫn có vai trò quan trọng.
C. Khi ý kiến được trích dẫn đã quá cũ.
D. Khi ý kiến được trích dẫn không rõ ràng.

Đáp án: B

2. Bài tập minh họa:

Bài tập 1:

TTKT – ttkntc.blogspot.com BÀI TẬP THAM KHẢO   Hội đồng coi thi: ___________________________ Họ và tên: ________________________________ Lớp: ____________ Phòng thi số: _____

Môn: Ngữ văn Thời gian: 25 phút   Thí sinh điền đầy đủ thông tin vào những phần trống giúp thuận tiện khi chấm bài.   Số báo danh:   Mã đề: 100

 

Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi:

Những Lưu Ý Quan Trọng Ngày Ông Công, Ông Táo

Dù xã hội ngày càng phát triển, tục cúng ông Công ông Táo vẫn giữ vững giá trị văn hóa truyền thống của người Việt. Ngày 23 tháng Chạp không chỉ là dịp để gia đình tiễn ông Công ông Táo về trời mà còn là cơ hội để sum họp, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên. Việc giữ gìn những nghi thức cúng ông Công ông Táo, dù có thay đổi chút ít theo nhịp sống hiện đại, vẫn mang đậm ý nghĩa và góp phần bảo tồn nét đẹp văn hóa của dân tộc.

Ngày ông Công ông Táo, hay còn gọi là ngày 23 tháng Chạp, là một trong những ngày lễ quan trọng trong năm của người Việt. Đây là dịp để các gia đình tiễn ông Công ông Táo về trời, báo cáo với Ngọc Hoàng về những việc đã xảy ra trong gia đình suốt một năm qua. Mặc dù phong tục này đã có sự thay đổi để phù hợp với nhịp sống hiện đại, những nét truyền thống quan trọng vẫn cần được giữ gìn.

Để đảm bảo nghi thức cúng ông Công ông Táo được diễn ra đúng và đầy đủ, các gia đình cần hoàn thành mâm cúng trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp, hoặc có thể chuẩn bị từ trước đó một vài ngày. Theo tín ngưỡng dân gian, sau thời điểm này, cổng trời sẽ đóng, khiến ông Táo không thể lên thiên đình để báo cáo với Ngọc Hoàng.

Một mâm cúng ông Công ông Táo truyền thống cần có đầy đủ các món như xôi, thịt gà, giò, nem, canh, món xào và rượu. Theo phong tục miền Bắc, mâm cúng thường gồm 4 bát và 4 đĩa, tuy nhiên tùy theo điều kiện, các gia đình có thể thay đổi hoặc thêm vào những món ăn đặc trưng của địa phương. Quan trọng nhất, dù có thay đổi về món ăn hay hình thức, mâm cúng vẫn phải thể hiện sự thành kính và lòng tôn trọng đối với tổ tiên.

Bên cạnh đó, ngày cúng ông Công ông Táo cũng là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, sum họp sau một năm làm việc vất vả. Trong ngày này, mọi người nên giữ thái độ hòa nhã, tránh xô xát hay mâu thuẫn, vì đây là dịp để thể hiện lòng thành và sự tôn kính đối với tổ tiên. Tuy phong tục có thể thay đổi theo thời gian, ví dụ như việc thay cá chép giấy bằng cá chép sống hay sử dụng rượu ngoại, bánh kẹo nhập khẩu, nhưng đó đều là cách để mỗi gia đình bày tỏ sự tôn trọng với truyền thống dân tộc.

Cuối cùng, dù cuộc sống có phát triển và thay đổi như thế nào, tục cúng ông Công ông Táo vẫn là một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của người Việt. Đây không chỉ là dịp để giữ gìn những giá trị truyền thống mà còn là cơ hội để gia đình gắn kết và chào đón một năm mới an lành, hạnh phúc.

(TTKT, tham khảo Lao Động Online)

Câu 1 (1 điểm): Văn bản trên thuộc loại văn bản nào? Nêu đặc điểm của loại văn bản đó.

Câu 2 (1 điểm): Xác định bố cục của văn bản và nêu nội dung chính của từng phần.

Câu 3 (1 điểm): Tìm và phân tích tác dụng của phần Sapo trong văn bản.

Câu 4 (1 điểm): Theo văn bản, các gia đình cần lưu ý điều gì về thời gian chuẩn bị mâm cúng ông Công ông Táo?

Câu 5 (1 điểm): Nêu ý nghĩa của tục cúng ông Công ông Táo trong đời sống văn hóa của người Việt.

Câu 6 (1 điểm): Xác định 01 thông tin quan trọng được in đậm trong văn bản.

Đáp án tham khảo Câu 1 (1 điểm): Văn bản trên thuộc loại văn bản thông tin. Đặc điểm: ·        Cung cấp thông tin khách quan, chính xác về một đối tượng (tục cúng ông Công ông Táo). ·        Sử dụng phương thức thuyết minh là chủ yếu. ·        Bố cục rõ ràng, mạch lạc. (Trả lời trên 2 ý được 100% số điểm, trả lời 1 ý được 50% số điểm, không trả lời được 0 điểm) Câu 2 (1 điểm): Bố cục: ·        Nhan đề: Những Lưu Ý Quan Trọng Ngày Ông Công, Ông Táo ·        Sapo: Đoạn 1 ·        Thân bài: Đoạn 2, 3, 4, 5 ·        Kết bài: Đoạn 6 Nội dung chính: ·        Nhan đề: Nêu vấn đề chính của văn bản. ·        Sapo: Khẳng định giá trị và ý nghĩa của tục cúng ông Công ông Táo. ·        Thân bài: ·        Đoạn 2: Giới thiệu về ngày lễ ông Công ông Táo. ·        Đoạn 3: Nêu lưu ý về thời gian cúng. ·        Đoạn 4: Nêu những lưu ý về mâm cúng. ·        Đoạn 5: Nêu ý nghĩa sum họp và thái độ cần có trong ngày này. ·        Kết bài: Khẳng định lại tầm quan trọng của tục cúng ông Công ông Táo. (Trả lời chính xác được 100% số điểm, không trả lời được 0 điểm, GV linh hoạt cho điểm theo số câu trả lời đúng)   Câu 3 (1 điểm): Phần Sapo: Dù xã hội ngày càng phát triển, tục cúng ông Công ông Táo vẫn giữ vững giá trị văn hóa truyền thống của người Việt. Ngày 23 tháng Chạp không chỉ là dịp để gia đình tiễn ông Công ông Táo về trời mà còn là cơ hội để sum họp, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên. Việc giữ gìn những nghi thức cúng ông Công ông Táo, dù có thay đổi chút ít theo nhịp sống hiện đại, vẫn mang đậm ý nghĩa và góp phần bảo tồn nét đẹp văn hóa của dân tộc. Tác dụng: ·        Giới thiệu ngắn gọn về chủ đề của văn bản (tục cúng ông Công ông Táo). ·        Nêu bật giá trị và ý nghĩa của tục lệ này. ·        Thu hút sự chú ý của người đọc, tạo sự tò mò, hứng thú muốn tìm hiểu sâu hơn về nội dung văn bản. (Trả lời trên 3 ý được 100% số điểm, trả lời 2 ý được 50% số điểm, không đủ 2 ý được 10% số điểm, không trả lời được 0 điểm)   Câu 4 (1 điểm): Theo văn bản, các gia đình cần hoàn thành mâm cúng trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp, hoặc có thể chuẩn bị từ trước đó một vài ngày. (GV linh hoạt, trả lời đúng ý được 100% số điểm, trả lời có ý đúng được 80% số điểm, không trả lời được 0 điểm)   Câu 5 (1 điểm): Tục cúng ông Công ông Táo có ý nghĩa: ·        Thể hiện lòng thành kính với tổ tiên. ·        Là dịp để gia đình sum họp. ·        Giữ gìn và bảo tồn nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc. ·        Cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc. (Trả lời trên 3 ý được 100% số điểm, trả lời 2 ý được 50% số điểm, không đủ 2 ý được 10% số điểm, không trả lời được 0 điểm)   Câu 6 (1 điểm): Học sinh có thể chọn 1 trong các thông tin sau: ·        Ngày ông Công ông Táo, hay còn gọi là ngày 23 tháng Chạp, là một trong những ngày lễ quan trọng trong năm của người Việt. ·        các gia đình cần hoàn thành mâm cúng trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp ·        Một mâm cúng ông Công ông Táo truyền thống cần có đầy đủ các món như xôi, thịt gà, giò, nem, canh, món xào và rượu. ·        mâm cúng vẫn phải thể hiện sự thành kính và lòng tôn trọng đối với tổ tiên. ·        đây là dịp để thể hiện lòng thành và sự tôn kính đối với tổ tiên. (Trả lời đúng được 100% số điểm, trả lời vượt mức trên 3 ý được 85% số điểm, không trả lời được 0 điểm)

 

Bài tập 2:

TTKT – ttkntc.blogspot.com BÀI TẬP THAM KHẢO   Hội đồng coi thi: ___________________________ Họ và tên: ________________________________ Lớp: ____________ Phòng thi số: _____

Môn: Ngữ văn Thời gian: 25 phút   Thí sinh điền đầy đủ thông tin vào những phần trống giúp thuận tiện khi chấm bài.   Số báo danh:   Mã đề: 200

Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi:

Man City thắng 6-0 Trước Ipswich tại Ngoại hạng Anh

Ngày 19/1/2025, Manchester City đã có một chiến thắng 6-0 trên sân của Ipswich Town tại vòng 22 Ngoại hạng Anh, vươn lên vị trí thứ tư trên bảng xếp hạng. Đây là trận đấu mà các cầu thủ thể hiện sức mạnh vượt trội, giúp đội bóng củng cố vị trí trong cuộc đua vô địch.

Man City hoàn toàn áp đảo trong suốt trận đấu với tỷ lệ kiểm soát bóng lên tới 68% và 17 cú sút, trong đó có 9 lần trúng đích. Ngược lại, Ipswich chỉ có 4 cú sút trúng đích trong tổng số 8 lần dứt điểm. Kết quả là, đội khách nhanh chóng mở tỷ số ngay từ phút 27 khi Phil Foden ghi bàn sau đường chuyền của Kevin de Bruyne. Chỉ ba phút sau, Foden lại có pha kiến tạo giúp Mateo Kovacic nâng tỷ số lên 2-0. Trước khi hiệp một khép lại, Foden hoàn tất cú đúp với bàn thắng thứ ba từ pha chuyền bóng của De Bruyne.

Sang hiệp hai, Jeremy Doku ghi bàn thứ tư với pha đi bóng và dứt điểm khéo léo, rồi chỉ sau đó 8 phút, anh tiếp tục kiến tạo cho Erling Haaland ghi bàn nâng tỷ số lên 5-0. James McAtee, cầu thủ vào thay người, ấn định chiến thắng 6-0 với một cú đánh đầu chính xác ở phút 69.

Erling Haaland, với phong độ ấn tượng, đã ghi bàn thứ năm cho Man City trong trận đấu này, đánh dấu sự bùng nổ sau khi ký hợp đồng dài hạn với đội bóng. Đây cũng là món quà tuyệt vời mà các học trò của Pep Guardiola dành tặng ông nhân dịp sinh nhật thứ 54 của ông vào ngày 18/1. Đặc biệt, chiến thắng này không chỉ mang lại ba điểm quan trọng mà còn giúp Man City ghi tên mình vào lịch sử với lần thứ 13 ghi ít nhất sáu bàn trong một trận đấu Ngoại hạng Anh dưới thời Guardiola.

Với chiến thắng này, Man City vươn lên thứ tư với 38 điểm, ngang bằng hiệu số với Newcastle và chỉ kém đội đầu bảng Liverpool 12 điểm. Đây là một chiến thắng quan trọng giúp đội bóng của Guardiola tiếp tục cuộc đua vô địch, đồng thời khẳng định sức mạnh của họ trước các đội bóng mới thăng hạng Ngoại hạng Anh.

Trong khi đó, Ipswich tiếp tục gặp khó khăn ở mùa giải này khi chưa thể cải thiện phong độ. Đây là lần đầu tiên đội bóng này để thủng lưới sáu bàn trong một trận đấu tại giải VĐQG Anh kể từ thất bại 0-6 trước Leicester hồi năm 2012. Với chỉ 16 điểm, Ipswich hiện đang nằm trong nhóm xuống hạng và đối mặt với nhiều thách thức trong nửa sau của mùa giải.

(TTKT, tham khảo VNExpress)

Câu 1 (1 điểm): Văn bản trên thuộc loại văn bản nào? Nêu đặc điểm của loại văn bản đó.

Câu 2 (1 điểm): Xác định bố cục của văn bản và nêu nội dung chính của từng phần.

Câu 3 (1 điểm): Tìm và phân tích tác dụng của phần Sapo trong văn bản.

Câu 4 (1 điểm): Liệt kê ít nhất 3 thông tin, số liệu được cung cấp trong văn bản.

Câu 5 (1 điểm): Xác định thời gian diễn ra trận đấu.

Đáp án tham khảo Câu 1 (1 điểm): Văn bản trên thuộc loại bản tin (một dạng của văn bản thông tin). Đặc điểm: ·        Ngắn gọn, súc tích. ·        Cung cấp thông tin, sự kiện một cách khách quan, chính xác. ·        Kịp thời, cập nhật. (Trả lời 3 ý được 100% số điểm, trả lời 2 ý được 50% số điểm, không đủ 2 ý được 10% số điểm, không trả lời được 0 điểm)   Câu 2 (1 điểm): Bố cục: ·        Nhan đề: Man City Thắng 6-0 Trước Ipswich tại Ngoại hạng Anh ·        Sapo: Đoạn 1 ·        Thân bài: Đoạn 2, 3, 4, 5 ·        Kết bài: Đoạn 6 Nội dung chính: ·        Nhan đề: Thông báo về chiến thắng của Man City trước Ipswich. ·        Sapo – Đoạn 1: Nêu bật chiến thắng và vị trí của Man City. ·        Thân bài - Đoạn 2: Tường thuật diễn biến chính hiệp 1. ·        Thân bài - Đoạn 3: Tường thuật diễn biến chính hiệp 2. ·        Thân bài - Đoạn 4: Nhận định về Haaland và ý nghĩa trận thắng với HLV Guardiola. ·        Thân bài - Đoạn 5: Nêu vị trí của Man City trên bảng xếp hạng. ·        Kết bài: Nhận định về tình hình của Ipswich. (Trả lời đúng được 100% số điểm, không trả lời được 0 điểm)   Câu 3 (1 điểm): Ngày 19/1/2025, Manchester City đã có một chiến thắng 6-0 trên sân của Ipswich Town tại vòng 22 Ngoại hạng Anh, vươn lên vị trí thứ tư trên bảng xếp hạng. Đây là trận đấu mà các cầu thủ thể hiện sức mạnh vượt trội, giúp đội bóng củng cố vị trí trong cuộc đua vô địch. Tác dụng: ·        Giới thiệu ngắn gọn, khái quát về sự kiện chính (Man City thắng Ipswich 6-0). ·        Cung cấp thông tin quan trọng: thời gian, địa điểm, kết quả, vị trí trên bảng xếp hạng. ·        Thu hút sự chú ý của người đọc bằng cách nêu bật kết quả ấn tượng và ý nghĩa của trận đấu. (Trả lời trên 3 ý được 100% số điểm, trả lời 2 ý được 80% số điểm, không đủ 2 ý được 50% số điểm, không trả lời được 0 điểm)   Câu 4 (1 điểm): Học sinh cần liệt kê ít nhất 3 thông tin, số liệu. Ví dụ: ·        Man City kiểm soát bóng 68%. ·        Man City có 17 cú sút, 9 lần trúng đích. ·        Ipswich có 8 cú sút, 4 lần trúng đích. ·        Foden ghi 2 bàn. ·        Haaland ghi 1 bàn. ·        Man City đứng thứ tư với 38 điểm. ·        Ipswich có 16 điểm. ·        Đây là lần thứ 13 Man City ghi ít nhất 6 bàn trong 1 trận dưới thời Guardiola. ·        Lần gần nhất Ipswich thua 0-6 là vào năm 2012. (Trả lời trên 3 ý được 100% số điểm, trả lời 2 ý được 20% số điểm, không đủ 2 ý được 10% số điểm, không trả lời được 0 điểm)   Câu 5 (1 điểm): Ngày 19/1/2025.