Câu 1. Hãy phân biệt vận động hướng động và vận động ứng động ở thực vật dựa trên các tiêu chí: Tác nhân kích thích (hướng), tốc độ phản ứng và cơ chế chung.
Bảng so sánh Hướng động và Ứng động
| Tiêu chí | Hướng động (Tropism) | Ứng động (Nastic movement) |
|---|---|---|
| Tác nhân kích thích | Có hướng xác định (từ một phía). | Không có hướng (kích thích đồng đều lên mọi phía của cơ quan). |
| Tốc độ phản ứng | Diễn ra chậm. | Diễn ra nhanh hơn (có thể thấy rõ bằng mắt thường). |
| Cơ chế chung | Do sự sinh trưởng không đều của các tế bào tại hai phía đối diện của cơ quan (thân, rễ) dưới tác động của Auxin | Do sự thay đổi trương nước ở các tế bào chuyên hóa hoặc sự sinh trưởng không đồng đều của các tế bào ở mặt trên và mặt dưới của cơ quan. |
Câu 2. Tại sao nói hướng động là phản ứng giúp cây thích nghi với những biến đổi của điều kiện môi trường? Hãy lấy ví dụ về hiện tượng hướng sáng ở cây xanh để minh họa cho sự phân bố nồng độ auxin không đều giữa hai phía của thân cây.
Tối ưu hóa nguồn sống: Cây không thể di chuyển, nên hướng động giúp các cơ quan tiếp cận nguồn tài nguyên thiết yếu. (Ví dụ: Thân hướng sáng để quang hợp, rễ hướng nước và hướng hóa để lấy dinh dưỡng).
Tránh tác nhân bất lợi: Hướng trọng lực âm của thân giúp cây mọc cao lên tránh bị che lấp; hướng trọng lực dương của rễ giúp rễ đâm sâu vào đất để bám chắc và tránh khô hạn trên bề mặt.
Tăng khả năng cạnh tranh: Trong một quần thể dày đặc, cây nào có phản ứng hướng sáng nhạy bén hơn sẽ vươn lên trên để chiếm lĩnh không gian quang hợp tốt hơn.
Vd: Cơ chế phân bố không đều: Khi có ánh sáng chiếu từ một phía:
1. Sự di chuyển của Auxin: Ánh sáng kích thích sự vận chuyển chủ động của Auxin từ phía được chiếu sáng sang phía tối (phía đối diện).
2. Nồng độ tại hai phía: * Phía tối: Nồng độ Auxin cao hơn.
Phía sáng: Nồng độ Auxin thấp hơn.
3. Sự dãn dài tế bào: Ở thân cây, nồng độ Auxin cao (trong ngưỡng cho phép) sẽ kích thích các tế bào dãn dài ra. Do đó, các tế bào ở phía tối sinh trưởng và dài ra nhanh hơn các tế bào ở phía sáng.
4. Kết quả: Sự chênh lệch tốc độ sinh trưởng giữa hai phía làm cho thân cây uốn cong về phía nguồn sáng.
HƯỚNG SÁNG: → Ánh sáng → Phía sáng: Ít Auxin → Tế bào ngắn → Phía tối: Nhiều Auxin → Tế bào dài → Cong về phía sáng
HƯỚNG TIẾP XÚC: nơi tiếp xúc: ít auxin, nơi kg đc tiếp xúc: nhiều auxin → tế dài sinh trưởng dãn dài → uốn theo sự tiếp xúc
HƯỚNG TRỌNG LỰC: phía dưới nhiều auxin: ức chế TB sinh trưởng, phía trên: ít auxin: kích thích sinh trưởng → rễ sinh trưởng hướng vào đất.
Câu 3. Em hãy điền các thông tin chú thích chính xác cho các số 1, 2, 3, 4 trong hình cấu tạo xynapse dưới đây.
1- Màng trước synapse (0,25đ)
2- Màng sau synapse (0,25đ)
3- Thụ thể tiếp nhận chất truyền tin hoá học (0,25đ)
4- Bóng chứa chất truyền tin hoá học (0,25đ)
Câu 4. Điều gì sẽ xảy ra nếu thụ thể đau ở người bị tổn thương?
Nếu thụ thể đau ở người bị tổn thương có thể gây ra rối loạn cảm giác đau hoặc khó phát hiện cảm giác đau, dẫn đến não không được thông báo về các kích thích có hại cho cơ thể, gây ảnh hưởng hoặc tổn thương các bộ phận khác khi tiếp xúc với các kích thích có hại (như nhiệt độ cao, áp lực cao, va chạm vào các chất hóa học,...), ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Câu 5. Endorphin là một loại hormone có bản chất là protein, được sản xuất bởi hệ thần kinh trung ương và tuyến yên. Endorphin được tiết ra khi cơ thể đáp ứng với các cơn đau. Khi gắn lên các thụ thể trong não bộ, endorphin gây ức chế các đường dẫn truyền xung thần kinh gây đau từ trung ương thần kinh, do đó làm giảm cảm giác đau, giảm căng thẳng và giảm lo lắng. Do tác dụng kỳ diệu của nó, Endorphin được ví như 1 loại hormone hạnh phúc. Em hãy nêu các biện pháp giúp cơ thể tự tạo ra Endorphin 1 cách tự nhiên?
Các cách tạo Endorphin tự nhiên:
| Tập thể dục thể thao. | Thiền. | Mát xa. |
| Cười. | Ngủ đủ giấc. | Ăn sô cô la. |
Cho đi: làm từ thiện, giúp đỡ người khác...
Làm những việc yêu thích: du lịch, đọc sách, nghe nhạc, xem phim, nấu ăn, ăn uống...
Câu 6. Một người bị tai biến mạch máu não, chụp cộng hưởng từ cho thấy người này bị tổn thương vùng điều khiển vận động ở bán cầu não trái. Hãy tìm hiểu và cho biết khả năng vận động của người này sẽ thay đổi như thế nào? Giải thích.
→ Người này sẽ bị liệt hoặc yếu vận động nửa người bên phải (bao gồm tay phải, chân phải và có thể cả cơ mặt bên phải). Tùy vào mức độ tổn thương trên hình ảnh cộng hưởng từ (MRI) mà biểu hiện có thể là:
Liệt hoàn toàn: Không thể cử động các chi bên phải.
Liệt không hoàn toàn (yếu): Vẫn cử động được nhưng cơ lực rất yếu, khó thực hiện các thao tác khéo léo.
Giải thích cơ chế sinh học
Sở dĩ có hiện tượng "tổn thương não trái nhưng liệt bên phải" là do hai nguyên nhân chính sau:
Sự bắt chéo của hệ vận động (Bó tháp): Các sợi thần kinh vận động xuất phát từ vùng vận động ở vỏ não (vùng trước rãnh trung tâm) khi đi xuống đến phần thấp của hành não sẽ thực hiện hiện tượng bắt chéo sang phía đối diện (gọi là bắt chéo tháp).
Khoảng 80 - 90% các sợi thần kinh từ bán cầu não trái sẽ bắt chéo sang để điều khiển các cơ ở nửa thân người bên phải.
Sự phân hóa chức năng của bán cầu não: Mỗi bán cầu não chịu trách nhiệm tiếp nhận cảm giác và chỉ huy vận động cho nửa thân đối bên. Do đó, khi vùng vận động ở bán cầu não trái bị tổn thương do tai biến (xuất huyết hoặc nhồi máu), các tín hiệu thần kinh không thể truyền xuống các cơ bên phải, dẫn đến mất khả năng vận động BÊN PHẢI.
Câu 7. (1.0 điểm) Em hãy điền các thông tin chú thích chính xác cho các số 1, 2, 3, 4 trong hình cấu tạo neuron dưới đây.
1- Thân neuron (0,25đ)
2- Sợi nhánh (0,25đ)
3- Sợi trục (0,25đ)
4- Tận cùng synapse (0,25đ)
Câu 8. (1.0 điểm) Nối các hình thức cảm ứng với phản ứng cụ thể ở thực vật trong bảng dưới đây sao cho chính xác.
| Hình thức cảm ứng | Phản ứng cụ thể |
|---|---|
| I. Hướng sáng | 1. Cây trồng ven bờ ao, rễ phát triển mạnh về phía ao. |
| II. Hướng nước | 2. Rễ cây phát triển tránh vùng đất nhiễm acid. |
| III. Hướng hoá | 3. Khi trồng cà chua treo ngược, thân cà chua có xu hướng mọc cong lên phía trên ngược chiều trọng lực. |
| IV. Hướng tiếp xúc | 4. Hoa hướng dương hướng về phía mặt trời. |
| V. Hướng trọng lực | 5. Tua cuốn cây họ Đậu cuốn vào cọc leo. |
Đáp án: : I-4 ; II-1 ; III-2 ; IV-5 ; V-3 (0,5đ)
B, Hiện tượng ngừng sinh trưởng của chồi vào mùa đông ở cây bàng thuộc kiểu vận động cảm ứng nào? Giải thích.
Hiện tượng ngừng sinh trưởng của chồi vào mùa đông ở cây bàng thuộc kiểu ứng động sinh trưởng (0,25đ) vì có liên quan đến sự phân chia và lớn lên của tế bào, kiểu vận động này thường diễn ra theo đồng hồ sinh học. (0,25đ).
Câu 9. (1.0 điểm) Nối các hình thức cảm ứng với phản ứng cụ thể ở thực vật trong bảng dưới đây?
| Hình thức cảm ứng | Phản ứng cụ thể |
|---|---|
| I. Ứng động sinh trưởng | 1. Sự vận động bắt mồi của lá cây gọng vó. |
| II. Ứng động không sinh trưởng | 2. Khi trồng cà chua treo ngược, thân cà chua có xu hướng mọc cong lên phía trên ngược chiều trọng lực. |
| III. Hướng động dương | 3. Hoa tulip nở ở nhiệt độ 25 – 30°C. |
| IV. Hướng động âm | 4. Thân cây non vươn về phía ánh sáng. |
| V. Hướng tiếp xúc | 5. Dây tơ hồng quấn quanh cây gỗ. |
Đáp án: I-3 ; II-1 ; III-4 ; IV-2 ; V-5 (0,5đ)
B, Vì sao ở cây mắm, cây bụt mọc, một số rễ cây lại không mọc theo hướng đất dương? Vai trò của các rễ đó là gì?
Ở cây mắm, cây bụt mọc, một số rễ cây không mọc theo hướng đất dương vì đây là hiện tượng biến dạng của rễ giúp cây thích nghi với điều kiện sống trong đất ngập nước thiếu \(O_2\) (0,25đ); các rễ này là rễ thở mọc ngược lên để giúp lấy \(O_2\) cho rễ cây thực hiện hô hấp.
Câu 10. (1.0 điểm) Chất kích thích thường là những chất gây nghiện do gây hưng phấn thần kinh, có thể làm thay đổi chức năng bình thường của cơ thể theo hướng làm cơ thể phụ thuộc vào chất đó hoặc cảm giác thèm muốn sử dụng chất đó đến mức có thể mất kiểm soát hành vi. Việc cai nghiện rất khó khăn vì cơ thể đã hình thành phản xạ có điều kiện bền vững với những tác nhân gây nghiện, và người nghiện có thể bị những tổn thương khó phục hồi trên não. Hãy kể tên các chất kích thích có hại cho hệ thần kinh. Cho biết tác hại của các chất đó.
- Cà phê, trà đậm: gây khó ngủ, làm hệ thần kinh không được nghỉ ngơi. (0,25đ)
- Rượu, bia: làm suy giảm chức năng của hệ thần kinh, phản ứng kém, không tự chủ được hành vi. (0,25đ)
- Ma tuý gồm thuốc phiện, cần sa, heroin, morphin, thuốc lắc... (0,25đ); gây ảo giác, không tự chủ được
