Tiết 50, 51
BÀI 30: KIỂM THỬ VÀ GỠ LỖI CHƯƠNG TRÌNH

1. Một vài phương pháp kiểm thử chương trình

Nếu chương trình có lỗi Runtime (đang chạy bị dừng), quan sát mã lỗi, xác định vị trí sinh ra lỗi. Từ đó phân tích và tìm cách sửa lỗi.

Ví dụ 1: Xét đoạn chương trình in ra các ước thực sự của số tự nhiên N (tức là không bao gồm N).

	Chương trình	Lỗi / chỉnh sửa
1	N = input('Nhập vào một số tự nhiên:')	Lỗi: input() trả về chuỗi, cần chuyển sang int(). Chỉnh sửa: N = int(input('Nhập vào một số tự nhiên:'))
2	for i in range(N):	Đúng cú pháp: range(N) tạo dãy từ 0 đến N. Ước số phải lớn hơn 0 và có thể bằng N.
3	if N % i == 0:	Lỗi: Nếu i=0 sẽ gây lỗi ZeroDivisionError. Chỉnh sửa: for i in range(1, N):
4	print(i, end = ' ')	Đúng cú pháp: In ra trên một hàng và cách nhau

b) Kiểm thử chương trình với các bộ dữ liệu kiểm tra (bộ test)

Chương trình cần được thử với bộ test gồm đầu vào phụ thuộc vào đặc thù của bài toán và đầu ra đã được biết trước. Cần chú ý những điểm sau:

Cần có nhiều bộ test: Theo các tiêu chí như độ lớn, tính đa dạng, ....
Cần có bộ test ngẫu nhiên: Giúp tăng khả năng tìm lỗi của chương trình nếu có.
Cần có bộ test ở vùng biên: Thực tế cho thấy chương trình thường phát sinh lỗi ở các vùng biên hoặc lân cận của vùng biên.

Ví dụ 2: Xét chương trình in ra các số không âm trong danh sách A

	Chương trình	Lỗi / chỉnh sửa
1	def Dem(A):	(Đúng cú pháp)
2	dem = 0	(Đúng cú pháp)
3	for i in A:	(Đúng cú pháp)
4	if i > 0:	Lỗi logic: "Số không âm" bao gồm cả số 0. Chỉnh sửa: if i >= 0:
5	dem = dem + 1	(Đúng cú pháp)
6	return dem	(Đúng cú pháp)
7
8	A = [1, 2, -4, 5, 3, 6]	(Đúng cú pháp)
9	print('SL số không âm là:', Dem(A))	(Đúng cú pháp)

Ví dụ 3: Xét chương trình tìm ra số lớn nhất trong danh sách A

	Chương trình	Lỗi / chỉnh sửa
1	def TimLonNhat(A):	(Đúng cú pháp)
2	LN = A[0]	(Đúng logic)
3	for i in A:	Lỗi vùng biên: Khi A = []
4	if i > LN:	(Đúng logic)
5	LN = i	(Đúng logic)
6	return LN	(Đúng cú pháp)
7
8	A = [1, 3, -4, 5, 8, 9]	(Đúng cú pháp)
9	LN = TimLonNhat(A)	(Đúng cú pháp)
10	print('Số lớn nhất trong dãy là:', LN)	(Đúng cú pháp)

c) In các thông số trung gian

In ra các biến trung gian để kiểm tra các quy trình hay thuật toán được viết có đúng không.
Thông qua các giá trị trung gian trong quá trình thực hiện chương trình, nếu kết quả cuối cùng có lỗi thì dễ tìm ra lỗi đó.

Ví dụ 4: Xét chương trình tìm và xoá giá trị K có trong danh sách A

	Chương trình	Lỗi / chỉnh sửa
1	def Xoa(A, K):	(Đúng cú pháp)
2	for i in range(len(A)):	Lỗi logic nghiêm trọng: Vòng lặp for duyệt theo chỉ số ban đầu, nhưng A.remove() làm thay đổi kích thước và chỉ số của list A ngay trong vòng lặp, dẫn đến bỏ sót phần tử hoặc lỗi IndexError.
3	if A[i] == K:	(Đúng cú pháp)
4	A.remove(A[i])	Lỗi logic: Không nên sửa đổi danh sách khi đang duyệt bằng chỉ số theo cách này. Giải pháp đề xuất: Tạo list mới rồi đẩy dữ liệu qua hoặc dùng vòng lặp while.
5	return A	(Đúng cú pháp)
6
7	A = [1, 2, 3, 1, 1, 3, 2, 1]	(Đúng cú pháp)
8	K = 1	(Đúng cú pháp)
9	print(Xoa(A, Κ))	(Đúng cú pháp)

d) Sử dụng công cụ break point (điểm dừng)

Công cụ break point cho phép tạo ra các "điểm dừng" bên trong chương trình.
Khi chạy, chương trình sẽ tạm dừng tại các "điểm dừng" để người kiểm thử có thể quan sát các thông tin bên trong chương trình, qua đó kiểm tra tính đúng đắn của chương trình.

Ví dụ 5: Chương trình tìm ước chung lớn nhất của hai số

Chạy thử chương trình và tìm ra giá trị a, b ở mỗi lần lặp trong hàm UCLN

(với a=25, b=125)

Lưu ý: Trên thực tế phương pháp "điểm dừng" thường kết hợp với phương pháp in giá trị trung gian để kiểm thử chương trình được hiệu quả hơn.