I. Văn bản
1. Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn)
- Thể loại: Hịch
- Nội dung:
+ Tấm gương trung thần, nghĩa sĩ trong sử sách
+ Nêu lên những tội ác của giặc
+ Nỗi lòng của tác giả
+ Mối ân tình giữa chủ và tướng
+ Phê phán những biểu hiện sai
+ Chỉ ra những hành động đúng, nên làm
+ Động viên, khích lệ tướng sĩ học tập, rèn luyện Binh thư yếu lược
- Lập luận chặt chẽ, sắc bén, có sức lôi cuốn mạnh mẽ
+ Phê phán những sai lầm của tướng sĩ
+ Khuyên bảo tướng sĩ hãy nêu cao cảnh giác, không chủ quan, luyện tập võ nghệ – học tập binh thư
+ Viết vào thời điểm trước khi giặc Mông – Nguyên xâm lược nước ta
2. Nước Đại Việt ta (Nguyễn Trãi - Bình Ngô đại cáo)
- Thể loại: Cáo
- Nội dung:
+ Tuyên truyền nhân nghĩa, muốn "yên dân" thì cần phải "trừ bạo"
+ Nêu chân lý chủ quyền dân tộc về nền văn hiến, lãnh thổ, phong tục, truyền thống lịch sử để khẳng định Đại Việt là một quốc gia có chủ quyền
- Tiếp nối và phát triển ý thức độc lập dân tộc
+ Bổ sung thêm các yếu tố ngoài lãnh thổ, chủ quyền như văn hiến, phong tục tập quán, lịch sử
+ Văn hiến và truyền thống lịch sử là yếu tố cơ bản để xác định dân tộc
3. Bàn luận về phép học (Nguyễn Thiếp - Luận học pháp)
+ Mục đích của việc học
+ Phương pháp học đúng cách
+ Phê phán những phương pháp học sai
+ Tác dụng của phép học
- Mục đích của việc học
+ Để làm người có đạo đức – tri thức
+ Góp phần xây dựng, làm hưng thịnh đất nước
+ Muốn học tốt phải học có phương pháp
II. Tiếng Việt
1. Câu cầu khiến
- Có những từ cầu khiến (hãy, đừng, chớ,..., đi, thôi nào,...) hoặc ngữ điệu cầu khiến
- Thường kết thúc bằng dấu chấm than (hoặc dấu chấm nếu ý cầu khiến không được nhấn mạnh)
- Dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo...
⭐ Ví dụ
a) Ra lệnh
- Mở cửa
b) Yêu cầu
- Đi thôi con.
c) Đề nghị
- Ông giáo hút trước đi.
(Nam Cao, Lão Hạc)
d) Khuyên bảo
- Thôi đừng lo lắng.
2. Câu phủ định
- Có những từ phủ định (không, chẳng, chả, chưa,...)
- Dùng để:
+ Thông báo, xác nhận không có sự vật, sự việc, hiện tượng, tính chất, quan hệ,... [Câu phủ định miêu tả]
+ Phản bác một ý kiến, nhận định [Câu phủ định bác bỏ]
⭐ Ví dụ
a) CPĐ (câu phủ định) miêu tả
- Tôi không có bút bi.
b) CPĐ bác bỏ
- Không phải là tôi nghỉ học.
3. Lựa chọn trật tự từ trong câu
- Khi nói (viết), người nói (viết) cần lựa chọn trật tự từ thích hợp
- Dùng để
+ Thể hiện thứ tự nhất định của sự vật, hiện tượng, đặc điểm, hoạt động,...
+ Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng
+ Liên kết câu với những câu khác trong văn bản
+ Đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm của lời nói