Ôn tập KT HK2 môn Văn (SGK cũ) - 2022 - Lớp 7

I. Văn bản (1,5 đ)

I.1 Đề cương

1. Nội dung ôn tập

1. Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
2. Ý nghĩa văn chương
3. Sống chết mặc bay
4. Ca Huế trên sông Hương

2. Yêu cầu

• Nhớ tên văn bản, tác giả, thể loại, phương thức biểu đạt, chủ điểm và nội dung của các câu tục ngữ
• Nhớ nội dung đoạn trích, nội dung các câu tục ngữ

3. Cấu trúc đề

Câu: Cho đoạn văn

a. Câu văn trên được trích trong văn bản nào? Tác giả là ai? 
b. Trong câu văn trên, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? 
c. Chỉ ra những động từ (hoặc cụm động từ) được dùng để miêu tả sức mạnh của tinh thần yêu nước và cho biết tác dụng của chúng.

I.2 Nội dung ôn tập

1. Nhớ tên văn bản, tác giả, thể loại, phương thức biểu đạt

• Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất

Thể loại: Tục ngữ

Phương thức biểu đạt: Nghị luận

• Ý nghĩa văn chương

Tác giả: Hoài Thanh

Thể loại: Nghị luận văn chương - văn học

Phương thức biểu đạt: Nghị luận

• Sống chết mặc bay

Tác giả: Phạm Duy Tốn

Thể loại: Truyện ngắn

Phương thức biểu đạt: Tự sự, miêu tả, biểu cảm

Biện pháp nghệ thuật: Tương phản, tăng cấp

• Ca Huế trên sông Hương

Tác giả: Hà Ánh Minh

Thể loại: Bút kí

Phương thức biểu đạt: Thuyết minh, biểu cảm kết hợp miêu tả

2. Nội dung và chủ điểm (giá trị kinh nghiệm) của các câu tục ngữ

2.1 Tục ngữ về thiên nhiên

• Câu 1

Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng

Ngày tháng mười chưa cười đã tối

- Tháng 5 ngày dài đêm ngắn, tháng 10 ngày ngắn đêm dài

- Chủ điểm: Câu tục ngữ giúp người dân lao động chủ động sắp xếp công việc cày cấy, sản xuất phù hợp với thời gian từng mùa

• Câu 2

Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.

- Đêm trước có nhiều sao trên trời thì hôm sau nắng, đêm trước trời có ít sao thì hôm sau mưa

- Chủ điểm: Giúp cho người nông dân dự đoán được thời tiết ngày hôm sau để chủ động trong việc gieo trồng, gặt hái, cầy bừa

• Câu 3

Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ.

- Chân trời xuất hiện những áng mây màu mỡ gà là trời sắp có bão, cần phải gia cố, gìn giữ nhà cửa

• Câu 4

Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt

- Vào tháng 7, khi kiến bò ra khỏi tổ thường có lũ lụt, vì vậy cần dự báo lũ lụt để chủ động phòng tránh, hạn chế rủi ro, thiệt hại

2.2 Tục ngữ về lao động, sản xuất

• Câu 5

Tấc đất tấc vàng.

- Đất được coi như vàng, thậm chí hơn vàng

- Chủ điểm: Nhắc nhở con người nâng cao ý thức vào việc bảo vệ và cải tạo đất đai

• Câu 6

Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền

- Nghề đem lại giá trị vật chất, lợi ích kinh tế nhiều nhất cho con người là nuôi cá, sau đó là làm vườn và cuối cùng là làm ruộng

- Chủ điểm: Câu tục ngữ giúp con người biết lựa chọn hình thức canh tác và dựa vào điều kiện tự nhiên để sản xuất, tạo ra nhiều của cải vật chất

• Câu 7

Nhất nước, nhì phân, tan cần, tứ giống

- Trong sản xuất nông nghiệp, bốn yếu tố nước, phân, sự chăm chỉ, chịu khó và giống đều rất quan trọng, giữa chúng có mối quan hệ mật thiệt với nhau. Trong đó, nước là yếu tố quan trọng nhất, tiếp đó là phân, sự chăm chỉ và cuối cùng là giống

- Chủ điểm: Khuyên con người ta trong lao động sản xuất cần đảm bảo bốn yếu tố nếu trên để mùa màng bội thu

• Câu 8

Nhất thì, nhì thục 

- Khẳng định tầm quan trọng của thời vụ và của việc cầy - xới đất đối với người trồng trọt

- Chủ điểm: Gieo cấy đúng thời vụ, cải tạo đất sau mỗi thời vụ

3. Nguồn gốc, thể điệu của ca Huế trong Ca Huế trên Sông Hương

Nguồn gốc kết hợp giữa dòng ca nhạc dân gian, ca nhạc cung đình nên thể điệu ca Huế có sôi nổi, tươi vui; có buồn cảm, bâng khuâng

4. Tóm tắt Ý nghĩa văn chương

- Nêu Quan niệm của Hoài Thanh về nguồn gốc văn chươn, về nhiệm vụ của văn chương và về công dụng của văn chương.

- Nguòn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người, và rộng ra là thương cả muôn vật, muôn loài

- Nhiệm vụ của văn chương là hình dung và sáng tạo ra sự sống

- Công dụng của văn chương là gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện những tình cảm ta sẵn có

➨Văn chương làm giàu làm đẹp, làm sâu sắc hơn cho tình cảm con người

5. Hai mặt tương phản trong truyện Sống chết mặc bay theo sự tăng cấp

Ngoài đê	Trong đình
Trời mưa tầm tã            Khúc đê núng thế, sắp vỡ            Dân phu rối rít, lắm láp như chuột lột	Đình vững chải, đèn sáng trưng            Lính tráng, người hầu đi lại rộn ràng            Nha lại đánh bài
Cảnh lầm than, cơ cực	Cảnh sung sướng, nhàn hạ

II. Tiếng Việt (1,5 đ)

II.1. Đề cương

1. Nội dung ôn tập

1. Câu đặc biệt
2. Dùng cụm C - V để mở rộng câu
3. Liệt kê

2. Yêu cầu

• Nắm khái niệm
• Xác định được câu đặc biệt - công dụng và cụm chủ vị mở rộng - chức năng của cụm chủ vị mở rộng và phép liệt kê
• Biết đặt câu

II.2 Nội dung ôn tập

1. Khái niệm

a) Câu đặc biệt

- Câu đặc biệt là loại câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ

b) Dùng cụm C - V để mở rộng câu

- Khi nói hoặc viết, có thể dùng những cụm từ có hình thức giống câu đơn bình thường, gọi là cụm chủ - vị (cụm C - V), làm thành phần của câu hoặc của cụm từ để mở rộng câu

- Các thành phần như chủ ngữ, vị ngữ và các phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ đều có thể được cấu tạo bằng cụm C - V

c) Liệt kê

- Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng loạt các từ, cụm từ có cùng loại để diễn tả được đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau của thực tế hay của tư tưởng, tình cảm

2. Xác định

a) Công dụng của câu đặc biệt

- Xác định thời gian, nơi chốn diễn ra sự việc được nói đến trong đoạn

- Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật, hiện tượng

- Bộc lộ cảm xúc

- Gọi đáp

b) Chức năng của cụm C - V mở rộng

- Làm chủ ngữ

- Làm vị ngữ

- Làm phụ ngữ trong cụm danh từ

- Làm phụ ngữ trong cụm động từ

- Làm phụ ngữ trong cụm tính từ

c) Cấu tạo của phép liệt kê

- Liệt kê theo cặp

- Liệt kê không theo cặp

d) Ý nghĩa của phép liệt kê

- Liệt kê tăng tiến

- Liệt kê không tăng tiến

III. Làm văn (7đ)

III.1 Đề cương

1. Viết đoạn văn

1. Từ văn bản "Sống chết mặc bay" của Phạm Duy Tốn, em hãy viết đoạn văn ngắn (từ 5 - 7 câu) nêu suy nghĩ của em về cuộc sống của người dân nghèo trong xã hội cũ
2. Từ văn bản "Sống chết mặc bay" của Phạm Duy Tốn, em hãy viết đoạn văn ngắn (từ 5 - 7 câu) nêu suy nghĩ của em về cuộc sống của bọn quan lại trong xã hội cũ
3. Từ văn bản "Ý nghĩa văn chương" của Hoài Thanh, em hãy viết đoạn văn ngắn (từ 5 - 7 câu) nêu suy nghĩ của em về công dụng của văn chương trong cuộc sống

2. Viết bài văn

1. Hãy giải thích ý nghĩa của câu tục ngữ "Có công mài sắt, có ngày nên kim"
2. Hãy giải thích ý nghĩa của câu tục ngữ "Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng"

III.2 Nội dung ôn tập

1. Viết đoạn văn

a) Từ văn bản "Sống chết mặc bay" của Phạm Duy Tốn, em hãy viết đoạn văn ngắn (từ 5 - 7 câu) nêu suy nghĩ của em về cuộc sống của người dân nghèo trong xã hội cũ

“Sống chết mặc bay” của Phạm Duy Tốn đã khắc họa tình cảnh của người nông dân hiện lên vô cùng chân thực. Trong tình cảnh đê sắp vỡ thì nhân dân đã phải ra sức chống đỡ từ chiều cho đến gần một giờ sáng. Với sự tham gia của hàng trăm người vất vả, cố sức giữ đê: kẻ thì thuổng, người thì cuốc, kẻ đội đất, người vác tre, nào đắp, nào cừ… Khung cảnh náo loạn với tiếng người xao xác gọi nhau sang hộ nhưng có vẻ ai cũng đã mệt lử cả rồi. Chúng ta đều cảm thấy thương xót thay cho cảnh ngộ của người dân. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh đó quan phụ mẫu lại đang ngồi đánh bài trong đình, nơi đèn thắp sáng trưng, khói bay nghi ngút. Chúng ta càng thương xót thay cho tình cảnh của người nông dân trước sự phá hoại của thiên tai, sự thờ ơ của quan lại. Đặc biệt, khi con đê vỡ thì kẻ sống không chỗ ở, kẻ chết không nơi chôn. Khi đó lại là lúc quan sung sướng vì ù được ván bài to. Như vậy, chỉ với một tình huống xảy ra, nhưng người đọc đã thấy được cảnh ngộ khốn khổ, éo le của người nông dân trước thiên tai, cũng như trước sự vô trách nhiệm của kẻ cầm quyền gây nên.

b) Từ văn bản "Sống chết mặc bay" của Phạm Duy Tốn, em hãy viết đoạn văn ngắn (từ 5 - 7 câu) nêu suy nghĩ của em về cuộc sống của bọn quan lại trong xã hội cũ

Đọc truyện Sống chết mặc bay của Phạm Huy Tốn, ta xót xa, đồng cảm với nỗi khổ cực của người nông dân bao nhiêu thì lại bất bình, tức giận trước thái độ vô trách nhiệm của tên viên quan phụ mẫu bấy nhiêu. Đứng trước tình trạng vỡ đê vô cùng khẩn cấp, khi người dân phải đem toàn bộ sức người ra để bảo thủ giữ lấy đê điều thì những viên quan phụ mẫu lại chìm đắm trong thú vui bài bạc. Với chúng, sống chết của người dân không bằng nước bài cao thấp, thứ chúng quan tâm là làm thế nào để thỏa mãn đam mê bài bạc của mình. Chỉ có những tên "lòng lang dạ thú" mới không xót xa khi đồng bào huyết mạch của mình gặp gian khổ, rơi vào cảnh lầm than nên khi đê vỡ, chúng thì đang ung dung vui vẻ vì đã "ù" được một ván bài to. Qua truyện ngắn này, Phạm Huy Tốn đã lên án sâu sắc tầng lớp thống trị vô trách nhiệm, độc ác trong xã hội phong kiến xưa

c) Từ văn bản "Ý nghĩa văn chương" của Hoài Thanh, em hãy viết đoạn văn ngắn (từ 5 - 7 câu) nêu suy nghĩ của em về công dụng của văn chương trong cuộc sống

Từ văn bản "Ý nghĩa văn chương" của nhà phê bình văn học Hoài Thanh, em đã biết được rất nhiều điều về văn chương. Trong đó có lẽ em đã biết được rằng nguồn gốc của văn chương là từ đâu mà ra. Nó rất gần với ta, nguồn gốc cốt yếu của văn chương chính là lòng thương cảm và vị tha của con người. Trong cuộc sống, lòng vị tha có lẽ là cái nhất trong quan hệ giữa người với người, và không những nó có nguồn gốc từ lòng vị tha mà còn bắt nguồn từ nhiều điều khác. Văn chương còn bắt nguồn từ lòng thương người và rộng ra thương muôn loài, vật. Qua đây, em thấy rằng đời sống tinh thần nhân loại sẽ rất nghèo nàn, cực khổ nếu không có văn chương

2. Viết bài văn

* Trong phần này, TTKT sẽ không có văn mẫu vì vài lí do bản quyền, thay vào đó sẽ có dàn ý cho bạn!

a) Hãy giải thích ý nghĩa của câu tục ngữ "Có công mài sắt, có ngày nên kim"

1. Mở bài

Nêu vấn đề nghị luận: Giải thích câu tục ngữ: Có công mài sắt, có ngày nên kim

2. Thân bài

1. Giải thích ý nghĩa:

– Nghĩa tả thực: nếu chúng ta kiên trì, cố gắng mài một thanh sắt to lớn, thô ráp thì thanh sắt ấy sẽ hao mòn dần và thành một chiếc kim nhỏ bé, hữu ích.

– Nghĩa ẩn dụ: câu tục ngữ muốn khẳng định nếu chúng ta có lòng kiên trì, chịu khó thì  sẽ vượt qua những gian nan, khó khăn trong cuộc sống và đạt được thành công đáng quý. 

– Nghĩa mở rộng: “Có công mài sắt, có ngày nên kim” là kinh nghiệm cũng là lời khuyên nhủ chân thành mà ông cha với thế hệ con cháu: Phải biết kiên trì, vượt khó để vươn tới thành công, chinh phục những khát vọng trong đời.

2.  Bình luận:

–  Câu tục ngữ là một chân lý đúng đắn

–   Đức tính kiên trì là một trong những đức tính không thể thiếu nếu muốn đạt tới ước mơ.

– Chặng đường tới thành công sẽ trải qua vất vả, thử thách mà đức tính kiên trì là không thể thiếu.

3. Dẫn chứng:

–  Nhà bác học Edison khi phát minh ra bóng đèn phải thử tới hai ngàn lần mới tìm ra hợp chất Vonfram để làm sợi tóc bóng đèn.

– Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước cũng phải trải qua biết bao công việc vất vả như bồi bàn, phụ bếp, … mới tìm ra đường cứu nước.

4. Phản đề:

– Vẫn có những người ỷ lại, không chịu cố gắng

–  Họ không có lòng kiên trì, sợ hãi thất bại

5. Bài học:

–  Mỗi chúng ta phải đặt mục tiêu cho chính mình để làm động lực phấn đấu.

–  Học sinh cần đặt ra mục tiêu để vượt lên những khó khăn trong học tập.

3. Kết bài

– Câu tục ngữ là một bài học quý báu mà cha ông để lại.

b) Hãy giải thích ý nghĩa của câu tục ngữ "Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng"

1. Mở bài

Giới thiệu vấn đề cần nghị luận: câu tục ngữ “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”.

Lưu ý: Học sinh tự lựa chọn cách viết mở bài trực tiếp hoặc gián tiếp tùy thuộc vào năng lực của bản thân mình.

2. Thân bài

a. Giải thích

Mực: sự tối tăm, mù mịt, tượng trưng cho những điều xấu, những thói quen, đức tính không tốt.

Đèn: tượng trưng cho ánh sáng, chân lí, lẽ phải, những điều đúng đắn, tốt đẹp.

Câu tục ngữ khuyên nhủ con người tránh xa những điều xấu xa, sai trái, hướng đến những điều tốt đẹp, những chân lí của cuộc sống để trở thành một con người có ích cho xã hội.

b. Phân tích

Cuộc sống luôn tồn tại hai mặt tốt - xấu, phải - trái, đúng - sai; mỗi chúng ta cần phải có quan điểm, nhận thức được và đi theo những điều đúng đắn.

Khi con người sống và làm theo lẽ phải, những điều xấu sẽ sớm bị bài trừ và xã hội sẽ ngày càng trở nên tốt đẹp hơn.

Người sống và làm theo lẽ phải sẽ giúp ích cho xã hội, cho đất nước ngày càng phát triển phồn thịnh và được mọi người yêu quý, tôn trọng, noi theo.

c. Chứng minh

Học sinh tự lấy dẫn chứng về người sống có ích, học tập và làm theo lẽ phải để minh họa cho bài làm văn của mình.

Lưu ý: Dẫn chứng phải tiêu biểu, xác thực và được nhiều người biết đến.

d. Phản biện

Tuy nhiên trong cuộc sống vẫn còn có những người không phân định được tốt - xấu, phải - trái, đúng - sai. Lại có những người tuy biết đó là việc là xấu những vẫn đi theo để hòng trục tư lợi cá nhân,… những người này đáng bị xã hội thẳng thắn lên án và chỉ trích.

3. Kết bài

Khái quát lại ý nghĩa câu tục ngữ “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng” đồng thời rút ra bài học cho bản thân.